Evolutie is trapsgewijze ontwikkeling
Gelukkig het kind dat van zijn ouders een kant-en-klaar wereldbeeld krijgt aangereikt. Dat zegt Midas Dekkers in zijn boek: Wat loopt daar, een biologische kijk op rassen. Ook heeft hij het over een gezonde hokjesgeest, die is als een duiventil. Niet gekenmerkt door ophokken, maar door het in- en uitvliegen van de gedachten.
Wijsheden die een trapsgewijze ontwikkeling faciliteren. Een ander boek: En ze filosofeerden nog lang en gelukkig, schrijft over de magie van verhalen. Van de personages in een boek ervaar je van alles waar je in het dagelijks leven soms minder makkelijk bij kunt komen. Door je te verliezen in een verhaal, ontdek je de werelden die de jouwe kunnen verrijken. Je ontmoet figuren die anders zijn, dan jij, die de dingen anders aanvliegen. Verhalen bieden andere perspectieven op de wereld dan enkel die van jezelf. Het leren van verhalen kan je denken wat verruimen en kan je uitnodigen om anders tegen dingen aan te kijken dan je tot nu toe deed. Met die frisse blik heb je vervolgens de mogelijkheid tot andere gesprekken, misschien met net wat meer nuance, verdieping en aanscherping dan daarvoor. We hebben baat bij verhalen die ons denken uitdagen. Gesprekken voeren die ergens over gaan. We willen graag verdiepen, onderzoeken, verkennen, speels en creatief zijn in ons denken. Het is altijd goed om door te vragen naar de argumenten en veronderstellingen achter uitspraken. Niet enkel focussen op de eigen visie op tafel. Focus op dat de wereld er baat bij heeft als het beter doen – als we onze gedachten helderder kunnen verwoorden, verschillende perspectieven kunnen verkennen. En ook als we durven te twijfelen. En als we breder, groter, creatiever en innovatiever kunnen denken. Op een eigenzinnige en speelse manier je eigen denken aanscherpen heeft baat voor jezelf als wel voor de mensen in je omgeving. We verbinden ons met elkaar onder andere door verhalen te vertellen en ernaar te luisteren.
Een belangrijk onderdeel van verhalen, mijns inziens, is de fysieke component daarvan. In beweging of door middel van fysiek te voelen, kunnen verhalen perspectief krijgen of informatie die verkregen is uit het luisteren of door woorden te lezen meer duiding krijgen. Ze landen als het ware in onze ziel. We ontwikkelen hierdoor trapsgewijs. We evolueren.
De kracht van ordenen. Midas Dekkers weet daar de juiste verhalen over te vertellen. In den beginne was er chaos. Net ter wereld gekomen werden je ogen en oren geen wijs uit het gedoe en geraas om je heen. Een wirwar van gezichten en flarden straatrumoer. Waar? Wie? Wat? Waarheen? Hoe dan? Wanneer alles onbekend is heeft de angst de overhand. Het huilen van een baby is uit doodsnood geboren. Tegen de chaos is maar één macht opgewassen: orde. Bestookt door chaos worden de prille hersenen in stelling gebracht. Vanuit de wieg begin je patronen te herkennen. Mama hoort bij papa, hond bij poes, dag bij nacht, poep bij plas. De wereld neemt vorm aan. Met de chaos wijkt de angst. Om heel de wereld in een mensenhoofd te persen hoef je haar niet meteen te doorgronden. Een gebruiksaanwijzing is voldoende. Maar krijg je de wereld bij je geboorte ongevraagd cadeau, de bijbehorende catalogus moet je zelf samenstellen. Dat is een kwestie van ordenen. Met een geordend beeld in je hoofd kun je heel de wereld aan. Zonder structuur is een mens aan de waanzin overgeleverd. Het is maar goed dat de neiging tot ordenen evenzeer is aangeboren als de neiging tot ademhalen. Ademen doe je met je longen, ordenen met je hersenen. God schiep de wereld, de mens het wereldbeeld. Een mensenleven lang wordt aan dit beeld gewerkt om het aan te vullen en bij te stellen. Een kind ontdekt zijn wereld zoals een kat zijn vreemde pakhuis. Eerst wordt de meest nabije omgeving verkend. Vanuit dit terpje van vertrouwen worden steeds verdere aanwinningen gedaan en tot bekend terrein verklaard. Eenmaal ingelijfd vormen de aanwinsten het fundament voor een wereldbeeld. Krijgt dit beeld contouren dan hoeft er voor nieuwe aanwinsten alleen een plek gezocht te worden binnen het opgebouwde systeem. Zo weinig animo een kind heeft om zijn kamer op te ruimen, zo gretig ruimt het heel de wereld in zijn hoofd op. Hier openbaart zich al jong de hokjesgeest die ons de rest van het leven als een even bekrompen als onmisbare vriend zal vergezellen. Voor elke vondst is wel een hokje te vinden en zo niet dan wordt er een nieuw getimmerd. Het verwijt aan de hokjesgeest dat ze het denken zou vernauwen gaat alleen op voor starre hokjes met een gefixeerde inhoud. Een flexibele geest telt flexibele hokjes. Een gezonde hokjesgeest is als een duiventil, niet gekenmerkt door het ophokken maar door het in- en uitvliegen van de gedachten. De wereld paste vroeger nog op de schoorsteen in de achttien delen van de Winkler Prins. Het kostte wat, maar dan had je al wat er te weten was onder handbereik, op alfabet of thema. Had je hem uit, dan bekeek je de wereld door een nieuwe bril, net of de glazenwasser pas geweest was. Internet heeft de encyclopedie achterhaald, maar laat daarbij twee leemten achter. In de eerste plaats die op de schoorsteenmantel, die daarmee zijn laatste functie verliest, maar ook in ons hoofd. Woonde er in de encyclopedie een allesweter, die het in deel 17 nog eens was met wat hij in deel 3 had geschreven, die samenhang is verdwenen op het internet, waar alles te vinden is behalve twee mensen die het met elkaar eens zijn. De moderne mens harkt zijn wereldbeeld zelf bij elkaar als een salade uit de saladbar. Als het goed is, zijn er inmiddels evenveel wereldbeelden als dat er mensen zijn. Heel wat voor die ene wereld waarmee we het moeten doen. Het ene wereldbeeld is dan ook beter dan het andere –er zijn slechte en héél slechte beelden bij –maar helemaal zonder vaart niemand wel. Met hun wereldbeeld nog in de steigers zijn kinderen het slechtst af. Zij zijn bang voor het monster onder hun bed, vreemd eten, donder, wapperende gordijnen, dood. Gelukkig het kind dat van zijn ouders een kanten-klaar wereldbeeld krijgt aangereikt.
Trapsgewijze ontwikkeling begint bij een kant-en-klaar wereldbeeld aanreiken aan kinderen en deze vervolgens gedurende het leven blijven onderhouden. Zo evolueren we samen.